Hoe proef je wijn? Zo leer je proeven, stap voor stap

Wijn proeven doe je in een vaste volgorde: kijken, ruiken, proeven, vergelijken en noteren. Die volgorde is het hele geheim. Als je elke wijn op dezelfde manier benadert, onthoud je wat je proeft. Neem je zomaar een slok, dan ben je het een week later kwijt.

Ik zie het bij bijna elke eerste proefavond. Iemand pakt het glas, ruikt kort, denkt "wijn" en neemt een slok. Lekker of niet lekker, dat was het. Nou, daar is niets mis mee als je gewoon een avond wilt genieten. Wil je snappen wat je drinkt en dat de volgende keer ook nog weten? Dan heb je een vaste manier van proeven nodig. Die manier leg ik hieronder uit, in vijf stappen. Pak er gerust een wijntje bij.

Waarom een vaste volgorde het verschil maakt

Je hebt vast wel eens een proeverij bezocht. Meestal zes tot acht wijnen, leuke avond. Een week later weet je alleen nog dat de derde lekker was. Je smaak is prima en je geheugen ook. Wat je miste, was een structuur om die indrukken vast te houden.

Een vaste volgorde doet drie dingen voor je. Je vergeet geen onderdeel, omdat je elke keer dezelfde route loopt. Je kunt wijnen met elkaar vergelijken, omdat je ze allemaal op dezelfde punten hebt beoordeeld. En je gaat verschillen zien die je eerst niet opvielen, simpelweg omdat je er nu naar zoekt.

Stap 1: kijken

Schenk een bodempje in (een centimeter of twee) en pak het glas bij de steel. Houd het schuin boven iets wits, een servet of een vel papier. Kijk dan naar de kleur aan de rand.

Bij witte wijn zie je vaak een lichtgele of strogele kleur. Wordt die kleur dieper en goudachtig, dan heb je meestal een rijpere of houtgerijpte wijn in handen. Bij rode wijn is het andersom: jonge wijnen hebben een paarsrode rand, oudere wijnen worden naar de rand toe steenrood of zelfs bruinig. Concluderen komt later. Nu kijk je alleen en registreer je wat je ziet.

Stap 2: ruiken

Draai de wijn een paar keer rond in het glas. Daardoor komt er meer geur vrij. Ruik dan twee keer: eerst kort met je neus net boven het glas, daarna wat langer en dieper.

Probeer wat je ruikt in een groep te stoppen.
Fruit? En zo ja, welk fruit: citrus, appel, rode bessen, zwarte bessen?
Of ruik je eerder bloemen, kruiden, iets van hout of iets aards?
Het juiste woord is minder belangrijk dan het proberen.
Heb je drie keer "rode bessen" gezegd bij een Pinot Noir, dan herken je die geur de vierde keer meteen. Wat aroma's precies zijn en waar ze vandaan komen, lees je hier.

Stap 3: proeven

Neem een gewone slok en houd de wijn even in je mond. Zuig er wat lucht bij, zoals je doet bij te hete soep. Dat voelt gek. Het werkt wel: de geuren komen via je keel bij je neus en je proeft ineens veel meer.

Let nu op vier dingen. De zuren, dat frisse dat je speeksel op gang brengt. De tannine, ken je dat gevoel na een te sterk gezette kop thee, droog en een beetje samentrekkend op je tandvlees? Dat is tannine. In jonge rode wijn zit daar vaak veel van. De body, is de wijn licht en waterig of vol en zwaar in je mond? En de afdronk, hoe lang blijft de smaak hangen nadat je hebt doorgeslikt? Over de afdronk schreef ik eerder dit artikel.

Stap 4: vergelijken

Dit is de stap die bijna iedereen overslaat. Juist deze stap maakt je snel beter. Zet twee wijnen naast elkaar. Twee witte, of twee rode, het maakt niet uit. Proef ze om en om.

Verschillen proef je namelijk veel makkelijker dan losse kenmerken. Eén Chardonnay op zich is "gewoon wit". Naast een Sauvignon Blanc voel je ineens dat de ene voller is en de andere frisser. Zo bouw je een referentiekader op. Dat heb je de rest van je leven bij je.

Stap 5: noteren

Schrijf op wat je proefde. Eén zin is genoeg: "Zuren hoog, lichte body, rode bessen, korte afdronk, lekker bij kip." Op de telefoon, in een schriftje, op het etiket, waar je wilt.

Het klinkt als een klein ding. Toch is dit precies het verschil tussen "de derde was lekker" en "de derde was een frisse Sauvignon Blanc uit Nieuw-Zeeland en die wil ik weer". Wat je opschrijft, blijft.

Oefening voor vanavond

Pak één fles, één glas met een steel en tien minuten rust. Zet witte wijn een uurtje in de koelkast en haal rode wijn een half uur van tevoren uit een koude kast; de juiste serveertemperatuur maakt echt verschil. Loop dan de vijf stappen langs: kijken, ruiken, proeven, vergelijken (met de wijn van gisteren, uit je hoofd mag ook), noteren.

Doe dit een week lang bij elk glas dat je toch al drinkt. Je zult merken dat je na een paar dagen automatisch begint met kijken en ruiken. Dat is het moment waarop proeven een gewoonte wordt.

Drie fouten die ik bijna iedereen zie maken

• Het glas te vol schenken. Boven een derde kun je niet meer goed walsen (ronddraaien) en ruik je een stuk minder.
• Te koud of te warm proeven. Een ijskoude witte wijn ruikt naar bijna niets, een lauwe rode wijn vooral naar alcohol.
• Meteen oordelen. "Lekker" of "vies" komt pas bij stap vijf. Oordeel je bij stap één al, dan sluit je jezelf af voor alles wat daarna komt.

Twee vragen die ik vaak krijg

Moet ik de wijn uitspugen?

Thuis, bij één of twee glazen, slik je gewoon door. Op een proeverij met meer wijnen kun je beter uitspugen, anders proef je op het laatst niets meer.

Welk glas moet ik gebruiken?

Een wijnglas met een steel en een brede kelk die naar boven toe iets smaller wordt. Door de steel blijft de wijn op temperatuur in je hand. Door de smalle bovenkant blijven de geuren in het glas.

En dan: proeven als een pro

De vijf stappen hierboven zijn het begin. Léon, een van mijn cursisten, schreef mij dit:

"Mijn oudste dochter wilde mijn opgedane kennis testen van wijn en vroeg mij welke wijn ik in mijn glas had. Tot mijn eigen verbazing overigens raadde ik goed dat het een Sauvignon Blanc was uit Nieuw Zeeland, waarbij ik het jaartal 2019 noemde, maar dat bleek 2020 te zijn!"

Zo werkt het als je een vaste volgorde hebt: je herkent wat je proeft, ook als niemand je het etiket laat zien.

Wil je die stappen echt in de vingers krijgen, met een vast proefformulier en opdrachten met je eigen wijn?
Dan is de korte online cursus Proeven als een Pro de logische volgende stap.
Voor 19,95 euro, in je eigen tempo, met 20 korte video's. Je kunt meteen van start.